Fietsen naar of op Sicilië

route rome – palermo     rondje sicilië     veelgestelde vragen     foto's rome – palermo     foto's rondje sicilië

overzichtskaart sicilië-route

In tegenstelling tot de rest van Zuid-Italië is Sicilië net zo rijk bedeeld met cultuurschatten als Noord- en Midden-Italië. De route Rome – Palermo biedt dan ook niet alleen bergen en een mooie kust, maar vooral in het eindpunt Palermo ook veel cultuur.
Maar om de rijke cultuur van dit fascinerende eiland recht te doen moet je eigenlijk het Rondje Sicilië doen, of beide routes combineren. Dan zie je naast afwisselende landschappen ook de culturele erfenis die Grieken, Romeinen, Arabieren, Normandiërs en Spanjaarden op het eiland achterlieten.

Je kunt de tracks voor de route Rome – Palermo en het Rondje Sicilië bestellen via het bestelformulier op deze site. Ze zijn gratis, maar een kleine bijdrage als erkentelijkheid voor mijn werk is welkom. De track naar Palermo is voorlopig alleen gemaakt in de richting Palermo; de track voor het rondje Sicilië is gereed in de richting tegen de klok in, dus Palermo – Agrigento – Syracuse – Palermo. Natuurlijk kun de tracks  omdraaien als je de route andersom wilt fietsen, maar er is erg veel eenrichtingsverkeer in de plaatsen waar je door komt. Aan een pdf met toeristische tips en point-of-interest bestanden van campings en de belangrijkste bezienswaardigheden kom ik voorlopig helaas niet toe.

 

Route Rome – Palermo

Golf van Policastro
De Golf van Policastro is een van de mooiste stukken van de Tyrreense kust.


Rome – Benevento

Je verlaat Rome over de Via Appia Antica: een rustige en sfeervolle tocht langs cipressen en oude Romeinse grafmonumenten over de 'Regina Viarum' (Koningin der Wegen). Waar het oorspronkelijke Romeinse keienwegdek bewaard is gebleven valt er niet of nauwelijks op te fietsen, maar op veel plaatsen is een onofficieel onverhard fietspad in het gras naast de weg. Af en toe zul je misschien moeten lopen, maar dat is beter dan fietsen op de drukke uitvalswegen uit Rome. De eerste 40 km na de Via Appia Antica valt aan druk verkeer helaas niet te ontkomen. Het lijkt daarom beter van Rome tot Valmontana de trein te nemen. Na Valmontone wordt het rustiger, onder meer omdat je bijna 30 km op een fietspad op een voormalige smalspoorlijn fietst.
Culturele hoogtepunten op dit eerste deel van de route zijn de abdijen van Casamari en Montecassino. Deze laatste vergt wel een extra klim van ca. 450 meter: de abdij ligt op een berg, terwijl de route beneden in het dal blijft.

Alternatief via de Abruzzen
Een heel mooie oplossing om alle drukte rond Rome te vermijden is de Abruzzen-route, die direct vanaf Reitsma's Route naar Rome achter de Eeuwige Stad om zuidwaarts gaat door de Abruzzen, het hoogste en ruigste deel van de Apennijnen en één van de weinige streken in het binnenland van Zuid-Italië waar campings zijn. Bij Venafro komt de route door de Abruzzen weer bij de hoofdroute.
Wil je Rome combineren met de Abruzzen dan kun je vanaf Roma Termini de trein nemen naar Terni of Tagliacozzo.

Benevento – Messina
Tot in Benevento met zijn goed bewaard gebleven Triomfboog van keizer Trajanus valt de route naar Sicilië samen met die naar Apulië. Richting Sicilië ga je daarna zuidwaarts door het regionaal natuurpark Monti Picentini over een bergpas op 974 m hoogte. Op die manier vermijdt je het drukke verstedelijkte gebied van Napels en omgeving en bereik je de kust iets ten zuiden van Salerno.
Aanvankelijk is deze kust vlak en bezit hij mooie zandstranden, maar voorbij de Griekse tempels van Paestum wordt hij rotsachtig, al is er hier en daar ook een zandstrand. De route loopt hier door het Parco Nazionale del Cilento, nu eens onderlangs bij de zee, dan weer hoog erboven en soms door het achterland. Na dit fraaie natuurpark volgt de misschien nog wel mooiere Golf van Policastro. Ook hier gaat de route soms onderlangs en soms bovenover.
Tot het zuidelijkste puntje van Calabrië blijft de kust rotsachtig, maar er zijn ook steeds weer baaien met zandstranden. Je fietst nu en dan over boulevards met wuivende palmen, maar om de doorgaande hoofdweg zoveel mogelijk te vermijden ook wel eens over rommelige achterafweggetjes of door de heuvels achter de kust. En een enkele keer een stukje over onverharde wegen.

Messina – Palermo
Na de korte overtocht over de Straat van Messina is het eerste stuk van de route op Sicilië druk. Soms kun je door dorpjes of over de boulevard fietsen, maar vaak is de drukke hoofdweg langs de kust de enige mogelijkheid. Als het niet te warm is kun je misschien tijdens de siësta­ fietsen: er is dan minder verkeer. Anders is het wellicht beter om de 72 km tot Fiumefreddo di Sicilia per trein te doen. Er gaat grofweg elk uur een trein.
Na Fiumefreddo di Sicilia gaat de route het binnenland in over de voet van de machtige Etna, waarvan de vaak besneeuwde top nog kilometers lang te zien blijft. Het bergachtige binnenland is in het voorjaar prachtig: wilde bloemen, sappig groene weiden, rijpend koren, en soms ook bos. Naarmate het zomer wordt verdort de meeste vegetatie; alleen de dennen blijven groen. De vrij grote dorpen liggen meestal schilderachtig tegen een heuveltop gestapeld. Sla bijtijds eten en drinken in, want deze plaatsen liggen soms wel 30 km van elkaar!
Letterlijk en figuurlijk hoogtepunt van het parcours door het binnenland is het Parco Regionale delle Madonie. De route bereikt hier zijn hoogste punt (1652 m), niet ver van de Pizzo Carbonara, met 1979 m de hoogste berg op Sicilië na de Etna. Daarna daal je en volg je de laatste 65 km de kust, soms over de hoofdweg, soms over rustige wegen. Palermo, de uitbundige hoofdstad van Sicilië, is een ware schatkamer van de architectuur. Naast de Arabisch-Normanische stijl is ook de barok goed vertegenwoordigd.


Rondje Sicilië

Segesta
Van de Griekse stad Segesta bleef alleen deze tempel en een theater bewaard.


Wie meer wil zien van Sicilië kan naast (of in plaats van) de route van Rome naar Palermo het Rondje Sicilië fietsen. Als je beide route combineert zie je voor 500 km extra naast afwisselende, fascinerende landschappen de belangrijkste culturele erfenissen die achtereenvolgende heersers hier achterlieten.

Als je de route naar Palermo combineert met het Rondje Sicilië fiets je niet langs de noordkant maar de oostkant van de Etna. Een excursie naar deze grote vulkaan – na de Stromboli de actiefste van Europa – is zeker een aanrader. Doe het voor je veiligheid wel onder leiding van een gids! Beperk je de tocht tot het rondje Sicilië dan kom je zowel langs de noord- als de oostkant van de Etna.
Na de Etna gaat het rondje verder door de uitgestrekte sinaasappelplantages van de Vlakte van Catania naar het zuidoosten van Sicilië, dat doorsneden wordt door diepe kloven. In de wanden van één daarvan zijn bijna 3000 jaar geleden duizenden graven uitgehakt: de necropolis van Pantálica.
Via Syracuse fiets je naar Noto, waar de mooiste voorbeelden van Spaanse barok op Sicilië te vinden zijn. Door het bergachtige binnenland, waar de velden vaak door oude stapelmuurtjes gescheiden worden, kom je in Piazza Armerina met zijn Villa Romana del Casale, een grote Romeinse villa met kleurrijke vloermozaïeken.
In het zuiden van het eiland zijn het de Grieken die bij Agrigento hun stempel op het eiland drukten met een aantal goed bewaarde Griekse tempels. Verder naar het westen kun je in Selinunte nog meer Griekse tempels bewonderen.
Vanaf Mazara del Vallo in het vlakke westen van het eiland is de Arabische invloed het meest speurbaar, zowel in de lokale keuken (couscous bijvoorbeeld) als de architectuur: witte, kubusvormige huisjes. Vanaf hier gaat de route gedeeltelijk langs de kust. Bij Segesta kun je nog een laatste Griekse tempel bezoeken voordat je deels langs de noordkust, deels door de bergen in Palermo eindigt.

Veelgestelde vragen

Hoe zwaar is de route?
Zowel de route Rome - Palermo als het Rondje Sicilië komen op gemiddeld 12,4 klimmeters per km. Dat is zwaarder dan de hoofdroute in deel 3 van Reitsma’s Route naar Rome, die op 9,0 m/km uitkomt als je de Povlakte buiten de beschouwing laat, maar lichter dan de Toscane-route (Bologna - Rome: 14,5 m/km). Wellicht zijn de hellingen echter minder steil dan in Midden-Italië. Dat kan ik nog niet zeggen, want ik heb hier (nog) niet gefietst. De opgetelde hoogteverschillen zijn gebaseerd op Google Maps, en dat klopt meestal vrij aardig met wat ik met mijn hoogtemeter geregistreerd heb voor de Rome-­route.
Totdat je zuidelijk van Salerno aan de kust komt zijn er een paar langere beklimmingen. De rest van het parcours op het vasteland van Italië zijn de hellingen korter. In het binnenland van Sicilië zijn er weer enkele langere beklimmingen.
De route achter Rome langs door de Abruzzen is overigens niet zwaarder dan de route via Rome, omdat de bergketens vaak parallel met de route liggen en de overblijvende hellingen met meestal ongeveer 6% niet supersteil zijn.

Hoe lang doe je erover?
De route Rome – Palermo is 1268 km. De laatste 261 km daarvan vallen samen met het Rondje Sicilië. Fiets je niet via dit korte stuk van het Rondje Sicilië maar via het lange stuk dan komt er 500 km bij, of 352 als je de afsteekroute in het zuidoosten van Sicilië gebruikt.
Komend van Assisi is de route via de Abruzzen 74 km korter dan via Rome. Komend vanaf de Toscane­-route maakt het in afstand nauwelijks uit of je via Rome of de Abruzzen fietst.
Wil je alleen het Rondje Sicilië doen dan is dat 1022 km, of 874 km als je gebruikt maakt van de afsteekroute.

Wat is de beste reistijd?
In de zomermaanden is het voor de meesten van ons echt te warm hier. In augustus – dé vakantiemaand in Italië – zijn bovendien veel winkels en café’s gesloten. Naarmate de zomer voortschrijdt ziet het landschap er minder aantrekkelijk uit: de gewassen worden geoogst en de overige vegetatie verdort. Tussen half september en half oktober wordt de temperatuur weer prettiger om te fietsen, maar het landschap wordt pas weer groen tot er later in de herfst genoeg regen valt.
Als je deze route combineert met de route naar Rome en niet al te grote dagafstanden aflegt kun je in het voorjaar misschien beter in het zuiden beginnen en richting huis fietsen. De kans is dan veel groter dat je de hele reis aangename temperaturen hebt. Fiets je vroeg in het seizoen vanuit Nederland of België zuidwaarts dan is het aan het begin van je tocht en in de Alpen misschien aan te koud; ga je wat later dan is het aan het eind van de reis wellicht warmer dan je lief is. Neem in elk geval altijd ook warme kleding mee: in de bergen kan het zelfs in Zuid-Italië wel eens afkoelen. Dit geldt zeker voor de Abruzzen-route, waar een hoogte van 1440 m bereikt wordt. In Sicilië klimt de route zelfs tot 1652 m hoogte in het Parco Naturale delle Madonie.

Is er genoeg accommodatie onderweg?
Waar de route langs de kust loopt zijn meestal veel campings; elders ontbreken die vrijwel overal. Alleen op de flanken van de Etna heb ik er twee gespot. Verder zijn er in het binnenland alleen in de Abruzzen-route een aantal campings. De meeste daarvan liggen in het Parco Nazionale d’Abruzzi, Lazio e Molise. De campings aan de kust zijn meestal geheel ingesteld op Italiaanse gezinnen die hier hun zomer­vakantie doorbrengen: campings met alles erop en eraan, bijvoorbeeld animatie die ‘s avonds geluidsoverlast kan geven. Vaak zijn het tevens bungalowparken.
Het zou kunnen zijn dat fietsers mini-campings­ voor me ontdekken. Daar heb ik niet naar gezocht, omdat het zoeken naar minicampings is een tijdrovend proces.
Aan de kust is veel accommodatie in hotels en bed & breakfasts, maar in het hoogseizoen is ook de toeloop groot. In het binnenland zijn er naast hotels en B&B’s ook agriturismo’s, maar er is wel minder accommodatie dan in Noord- en Midden-­Italië.
Tip: Je kunt misschien ook gebruik maken van couchsurfing. Je moet het niet zien als een gratis hotel; het is meer logeren bij vrienden die je nog niet kent. Daarom begin je met op de site van couchsurfing een profiel van jezelf aan te maken. Daarna kijk je welke couch-aanbieders er zijn in de plaats waar je wilt overnachten en bestudeert hun profiel om erachter te komen of er een 'klik' zou kunnen zijn. Vervolgens stuur je enkele van deze mensen een 'couchrequest' en wacht af of er positieve reacties komen.
Een vergelijkbaar concept is warm showers, een non-profit organisatie van fietsers voor fietsers om gratis bij elkaar te overnachten.

Hoe zijn de wegen?
Wat betreft het wegdek: De wegen zijn vaak slecht. Slechts een enkele keer is een kort onverhard stuk nodig om druk verkeer te vermijden, maar deze onverharde stukken zijn soms wel heel slecht. Vaak zijn er doornen van bramen of robinia's (ook vaak acacia's genoemd) op deze onverharde stukken. Als je daar je fiets in legt krijg je makkelijk een lekke band: de beschermde keflarlaag op 'onkwetsbare' buitenbanden zit niet aan de zijkant van de band!
Wat betreft de verkeersdrukte: Er zijn weinig echt autoluwe (laat staan autovrije) wegen op deze route. Slechts af en toe heb ik een fietspad ontdekt, meestal op een voormalige spoorlijn. Eenmaal buiten Rome is de eerste 40 km echt druk. De Abruzzen-route is een goed alternatief als je niet via Rome wilt fietsen. Begint je vakantie in Rome maar wil je toch de Abruzzen-route doen, neem dan de trein naar Terni of Tagliacozzo vanaf station Roma-Termini.
Op Sicilië zijn vooral de stukken langs de kust druk (zuidwaarts vanaf Messina en het laatste stuk voor Palermo). Misschien kun je die stukken ook beter met de trein doen of als je goed tegen de warmte kunt tijdens de siësta fietsen. Er is dan minder verkeer op de weg.
In het zuidelijk deel van het Rondje Sicilië zijn er vaak muurtjes of beton­goten naast de weg: gevaarlijk als auto­mobilisten je geen ruimte geven.

Kun je de route met kinderen fietsen?
De in het binnenland lange afstanden tussen rustpunten met voorzieningen, het bijna overal ontbreken van fietspaden en de hoge temperaturen in de zomer: ik zou het niet doen.

Wat moet je verder nog weten?
Ander dan benoorden Rome kun je in Zuid-Italië ook met loslopende zwerf- of waakhonden te maken krijgen. Eén fietser meldt verschillende achtervolgingen in Lazio, aan het begin van de route Rome – Palermo. Hopeijk biedt een dazer uitkomst. Dit apparaatje is verkrijgbaar bij de Fietsvakantiewinkel. Het zendt een voor mensen onhoorbaar geluid uit, dat honden afschrikt.

Hoe kom ik terug per vliegtuig?
Vliegen kan vanaf Palermo of Catania. Bij de GPS-tracks voor de route Rome - Palermo is ook een track naar de luchthaven Palermo opgenomen; bij de tracks voor het Rondje Sicilië zit een track via de luchthaven Palermo en eentje via de luchthaven Catania.
Veel Rome-fietsers gebruiken Soetens Transport om hun fiets naar huis te brengen, maar die rijdt niet verder dan Rome, dus je zult de fiets in het vliegtuig mee moeten nemen. Zie hiervoor in de vragenrubriek de tips rond het inpakken van de fiets.
Wil je toch graag van Soetens gebruik maken, reis dan met de trein of Flixbus tot Rome.

Hoe kom ik terug zonder vliegtuig?
Wil je terug per trein, laat je dan adviseren door de Treinreiswinkel. Ik heb hieronder vier oplossingen uitgewerkt: met Flixbus en trein, helemaal met de Flixbus, helemaal met de trein of met boot en trein. De verbindingen die je moet reserveren zijn met een sterretje* aangegeven. De overige verbindingen zijn regionale treinen waarvoor je niet kunt reserveren.
Dienstregelingen kunnen veranderen. Check ze dus op:
https://www.flixbus.nl (voor de Flixbus)
https://reiseauskunft.bahn.de (voor de trein; vergeet niet de optie ‘fietsvervoer’ aan te vinken!)
https://www.directferries.nl (voor boot­verbindigen)

Op dit moment zijn de mogelijkheden:

Met Flixbus en trein (2 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  15.10
Overnachtiging in de Flixbus
Aankomst Bologna dag 2  08.05
Vertrek Bologna* dag 2  11.52
Aankomst Innsbruck dag 2  16.36
Vertrek Innsbruck* dag 2  20.44
Overnachtiging in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 3  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 3  09.26
Aankomst Arnhem dag 3  11.15
Aankomst Venlo dag 3  10.56

Flixbussen hebben plaats voor een beperkt aantal fietsen. Alleen gewone fietsen kunnen mee, tandems, trikes en e-bikes niet. De fiets mag max. 25 kg wegen.

Helemaal met de Flixbus (3 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  15.10
Overnachtiging in de Flixbus
Aankomst Bologna dag 2  08.05
Vertrek Bologna* dag 2  10.55
Aankomst München dag 2  21.15
Overnachting in München
Vertrek München* dag 3  13.15
Overnachtiging in de Flixbus
Aankomst Schiphol dag 4  07.20

Helemaal met de trein (3 dagen)
Vertrek Palermo dag 1  08.32
Aankomst Messina dag 1  11.17
Veer nemen naar Villa San Giovanni
Vertrek Villa San Giovanni dag 1  12.32
Aankomst Napels dag 1  19.05
Overnachtiging in Napels
Vertrek Napels dag 2  08.20
Aankomst Bologna dag 2  19.26
Overnachtiging in Bologna
Vertrek Bologna* dag 3  11.52
Aankomst Innsbruck dag 3  16.36
Vertrek Innsbruck* dag 3  20.44
Overnachtiging in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 4  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 4  09.26
Aankomst Arnhem dag 4  11.15
Aankomst Venlo dag 4  10.56

Met boot en trein (4 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  21.30
Overnachtiging op veerboot
Aankomst Genua dag 2  18.00
Overnachtiging in Genua
Vetrek Genua dag 3  10.26
Aankomst Verona dag 3  16.15
Overnachtiging in Verona
Vertrek Verona* dag 4  9.04 / 11.02 / 13.02 / 15.02
Aankomst Innsbruck dag 4  12.36 / 14.36 / 16.36 / 18.36
Vertrek Innsbruck* dag 4  20.44
Overnachtiging in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 5  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 5  09.26
Aankomst Arnhem dag 5  11.15
Aankomst Venlo dag 5 10.56

Het is theoretisch mogelijk om op dag 3 om 17.02 vanuit Verona te vertrekken en om 20.36 in Innsbruck aan te komen en 8 minuten later weer te vertrekken, maar het is erg onverstandig er op te vertrouwen dat de trein op tijd in Inns­bruck aankomt en dat 8 minuten overstaptijd genoeg zijn. Daarom heb ik in bovenstaand schema een extra overnachtiging in Verona voorzien.

 

Foto's Rome – Palermo

Via Appica Antica
Rome uit via de Via Appia Antica

Alatri
Uitzicht over de daken van Alatri

In de Abruzzen
Flinke bergen in de Abruzzen-route, zoals hier bij Barrea

Fietspad op voormalige spoorlijn bij Fiuggi
Fietspad op een voormalige spoorlijn bij Fiuggi.
Foto: Thomas Koomen.

Valle della Melfa
In de Valle del Melfa

Triomfboog van Traianus in Benevento
Benevento: de Triomfboog van Traianus

Monti Picentini
In de Monti Picentini

Griekse tempels in Paestum
De Griekse tempels van Paestum

Kustweg in de Cilento
Kustweg in de Cilento

Scilla
Vlak langs zee in Scilla

De Etna
De Etna domineert een flink stuk van Sicilië.
Op de voorgrond Gangi op 80 km afstand van de vulkaan.

Parco delle Madonie
In het Parco Regionale delle Madonie wordt met 1652 m het hoogste punt in de route bereikt.

De kathedraal van Palermo
De kathedraal van Palermo


Foto's Rondje Sicilië

Oude lavastromen uit de Etna
Oude lavastromen onderaan de oostflank van de Etna.

De kathedraal van Noto is een pronkstuk van de Spaanse barok.
De kathedraal van Noto is een pronkstuk van de Spaanse barok.

Landschap bij Noto in het voorjaar
Landschap bij Noto in het voorjaar

Romeinse mozaïeken in de Villa Romana del Casale
De mozaïeken in de Villa Romana del Casale bij Piazza Armerina
vormen de belangrijkste Romeinse nalatenschap op Sicilië.

Landschap in het binnenland tussen Piazza Armerina en Agrigento
Landschap in het binnenland tussen Piazza Armerina en Agrigento

Agrigento by night
Agrigento by night

Aan de westkust bij Pizzolato
Aan de westkust bij Pizzolato

Bij Montelepre
In de bergen bij Palermo

De San Caltaldo in Palermo
De San Caltaldo in Palermo vertoont duidelijk een Arabische invloed.